erikvandewiel.com
Leven met het Franse slag
 

Eten en drinken

Ontbijt
Lunch
   Water en wijn
Met brood en vork
   Maaltijdcheques
 

Ontbijt

Het klassieke Franse ontbijt bestaat uit een grote kom koffie (vaak met veel melk) en een stuk stokbrood dat in de koffie gedoopt wordt. Afhankelijk van de regio en de omstandigheden wordt het brood vergezeld van harde boter en/of confiture. Eventueel wordt het brood vervangen door of aangevuld met croissants. N.B; croissants worden in Frankrijk niet beschouwd als brood. Ze behoren tot de pâtisserie.

Het bovenstaande is echter sterk aan het vervagen. Alle modernere vormen van ontbijt die je in Nederland tegenkomt, kennen ze in Frankrijk ook (met uitzondering wellicht van de Nederlandse boterham met kaas). En veel Fransen met weinig tijd gebruiken helemaal geen ontbijt. Een interessante ontwikkeling is de opmars van bakkerij-ketens ver buiten woonkernen, in de buurt van op- en afritten van snelwegen en langs wegen met druk woon- werkverkeer. De Fransman die gehaast zonder ontbijt in de auto stapt, wil best wel even stoppen bij zo'n bakker om snel even een croissant of pain-au-chocolat te kopen.

De café au lait is voorbehouden aan het ontbijt. Hoe later op de dag, hoe ongebruikelijker het is om melk in de koffie te gebuiken. Bestel je na de lunch of diner in een restaurant een kop koffie, dan is het doorgaans erg moeilijk om die met melk geserveerd te krijgen.

Lunch

De lunch is de belangrijkste maaltijd voor het gros van de Fransen. Men gaat hiervoor rond het middaguur naar huis of naar een restaurant. Je hebt in Frankrijk dan ook veel meer restaurants dan in Nederland en er zijn zeer veel goede doch eenvoudige restaurants. Veel gasten in het restaurant zijn habitués en komen meerdere keren per week of dagelijks in hetzelfde restaurant. Je ziet niet zelden dat gasten de eigenaar of het bedienend personeel uitvoerig begroeten of zoenen en amicaal toespreken.

Veel restaurants hebben een dagelijks wisselend dagmenu dat doorgaans een stuk voordeliger is dan een menu à la carte en vaak ook sneller wordt geserveerd. Even opletten; 's-avonds geldt de lagere prijs doorgaans niet meer.

De typische lunch begint met een koud voorgerecht zoals een salade of rauwkost. Daarna het hoofdgerecht met een flink stuk vlees of vis. Groente, aardappels of frites heten garniture en worden een beetje als bijzaak behandeld. Het kan wel eens moeilijk zijn om de klassieke Nederlandse combinatie te krijgen van vlees-aardappels-groente. Vaak is het óf aardappels, óf frites, óf groente. Voor de kaas die volgt kun je vaak kiezen uit fromage blanc en fromage sec. De fromage blanc lijkt sterk op wat we in Nederland kwark noemen. De meeste Fransen eten deze 'witte kaas' met een grote hoeveelheid suiker. De fromage sec is , zeg maar, de typisch franse kaas. Je krijgt doorgaans een keuze van 3 stukjes uit een assortiment van diverse geitenkaasjes, roomkaasjes en schimmelkaasjes. Het is de bedoeling dat je met het kaasje met de minst uitgesproken smaak begint en met het sterkste kaasje eindigt. Bij een andere volgorde overheerst de smaak van het sterke kaasje teveel en proef je de andere nauwelijks meer. Eigenlijk is kaas na de maaltijd alleen echt lekker met een glas rode wijn. Na de kaas komt het dessert. Enkele populaire desserts zijn mousse au chocolat, tarte au citron en flan (crême gemaakt met eieren). Ter afsluiting een kopje sterke koffie.

Voor het bovenstaande moet in een eenvoudig restaurant doorgaans zo'n 12 tot 16 Euro afgerekend worden. Duurder kan natuurlijk altijd maar dan heb je het niet meer over de eenvoudige lokaties waar Jan-met-de-Pet dagelijks eet. Als je je beperkt tot een hoofdgerecht en een dessert kun je op de goedkopere plaatsen voor zo'n 6 a 7 Euro terecht.

Water en wijn

Nederlanders geloven graag dat alle Fransen bij iedere maaltijd wijn drinken maar dat beeld moet toch iets genuanceerd worden. Veel Fransen drinken zelden of nooit wijn bij de lunch op werkdagen. De wijn blijft dan gereserveerd tot de avond of het weekend.

Water is wel een onmisbaar element bij de maaltijd. Er is zelfs een wet die regelt dat restaurants gratis water dienen te serveren. Dit betreft dan wel kraanwater in een karaf en je moet er soms even om vragen maar men mag het niet weigeren. Bronwater in flessen moet uiteraard gewoon betaald worden. Ook als er wijn bij de maaltijd gedronken wordt, wisselt men dit af met water. Sommigen lengen zelfs hun wijn aan met water, waarschijnlijk met het idee dat je minder onder invloed raakt als je minder wijn proeft.

Met brood en vork

Brood is een ander onmisbaar bestanddeel van de maaltijd en veel restaurants serveren ook het brood gratis. Brood is niet alleen om op te eten, het is tevens een werktuig. Bij aanvang van de maaltijd zal de Fransman gewoonlijk de vork in de linkerhand en het mes in de rechterhand nemen en wat stukken van het vlees snijden. Maar na enige tijd doet zich een boeiend tafereel voor; het mes wordt neergelegd, de vork verhuist van linkerhand naar rechterhand en men neemt een stuk brood in de linkerhand. Met het brood schuift men het eten van het bord op de vork. Af en toe neemt men een hap van het brood. Moet er weer iets doorgesneden worden, dan wordt de wisseltruuk omgekeerd toegepast. Sommige Fransen beheersen de techniek van het schuiven met brood tot in de perfectie. Aan het eind van de maaltijd is hun bord brandschoon schoongeveegd.

Maaltijdcheques

Veel Franse bedrijven verstrekken hun werknemers een soort maaltijdcheques. Ik heb me laten vertellen dat dit een verplichting is als het bedrijf geen eigen kantinevoorzieng heeft. Deze cheques, bijvoorbeeld Cheque déjeuner of Ticket restaurant geheten, hebben een waarde die elk jaar opnieuw overeengekomen wordt door de directie en de vakbonden en schommelt zo rond de 5 a 8 euro. De werkgever betaalt ruim 60 % van dat bedrag, en de rest wordt op het salaris van de werknemer ingehouden. Vrijwel alle restaurants accepteren deze cheques als betaalmiddel. De gewone Fransman betaalt voor z'n lunch dus maar ongeveer de helft van wat je op de prijskaart ziet staan. Restaurants zijn overigens niet verplicht om geld terug te geven op de cheques.

De checques zijn alleen geldig in het jaar van uitgifte en eventueel de maanden januari en februari van het jaar erop. Daarna zijn ze definitief ongeldig. Aan het eind van het jaar zijn er dan ook akties van liefdadigheidsinstellingen die oproepen tot doneren van overtollige cheques.



Copyright © 1999-2004 Erik van de Wiel